Za pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym płaci pracodawca. Limit wynosi 14 dni w roku następującym po roku, w którym pracownik ukończył 50 lat. Po jego wykorzystaniu może przysługiwać zasiłek chorobowy finansowany z ubezpieczenia społecznego, wypłacany przez ZUS albo pracodawcę działającego jako płatnik zasiłków.
Kto płaci za L4?
W przypadku umowy o pracę pierwsze dni choroby obejmuje wynagrodzenie chorobowe. Finansuje je pracodawca, a limit dni liczy się łącznie w roku kalendarzowym. Nie zaczyna się od nowa przy każdym kolejnym zwolnieniu.
Po wykorzystaniu limitu pracownik może otrzymać zasiłek chorobowy. Jego źródłem są środki ubezpieczenia społecznego, a nie budżet pracodawcy. Sam przelew może jednak nadal przychodzić od firmy, jeśli pracodawca jest płatnikiem zasiłków. O tym decyduje liczba osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego, a nie tylko liczba osób zatrudnionych.
Umowa o pracę – wynagrodzenie chorobowe i zasiłek
Zgodnie z art. 92 Kodeksu pracy pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe za początkowy okres niezdolności do pracy. Po przekroczeniu limitu świadczenie zmienia się w zasiłek chorobowy, o ile pracownik spełnia warunki ubezpieczeniowe.
| Wiek pracownika | Limit wynagrodzenia chorobowego | Płatnik na początku | Płatnik po limicie |
|---|---|---|---|
| Przed ukończeniem 50 lat | 33 dni w roku kalendarzowym | Pracodawca | ZUS albo pracodawca jako płatnik zasiłków |
| Rok kalendarzowy następujący po ukończeniu 50 lat | 14 dni w roku kalendarzowym | Pracodawca | ZUS albo pracodawca jako płatnik zasiłków |
| Po wykorzystaniu limitu | Od 34. albo 15. dnia | Nie dotyczy | ZUS albo pracodawca jako płatnik zasiłków |
Ważne jest rozróżnienie między finansowaniem a techniczną wypłatą. W firmie zgłaszającej do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób zasiłek może wypłacać pracodawca, ale robi to jako płatnik zasiłków, ze środków ubezpieczenia społecznego. W mniejszej firmie świadczenie po okresie wynagrodzenia chorobowego co do zasady wypłaca bezpośrednio ZUS.
Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy wynoszą zwykle 80% podstawy wymiaru. Nie oznacza to 80% pensji netto. Podstawę ustala się według zasad zbliżonych do zasad obliczania zasiłku, najczęściej na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy.
Prawo do świadczenia zależy także od okresu wyczekiwania. Przy obowiązkowym ubezpieczeniu chorobowym wynosi on zazwyczaj 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Przy dobrowolnym ubezpieczeniu, między innymi przy umowie zlecenia, standardowy okres wyczekiwania wynosi 90 dni. Przepisy przewidują wyjątki oraz możliwość doliczenia wcześniejszych okresów ubezpieczenia, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni albo zachodzi inna przesłanka ustawowa.
Do otrzymania świadczenia potrzebne są zatem przede wszystkim:
- objęcie ubezpieczeniem chorobowym
- spełnienie właściwego okresu wyczekiwania
- powstanie niezdolności do pracy w czasie trwania ubezpieczenia albo spełnienie warunków świadczenia po jego ustaniu
- potwierdzenie niezdolności do pracy przez e-ZLA
Umowa zlecenie, działalność gospodarcza i KRUS
Przy umowie zlecenia nie ma wynagrodzenia chorobowego finansowanego przez zleceniodawcę za pierwsze 33 albo 14 dni. Ubezpieczenie chorobowe jest dla zleceniobiorcy dobrowolne. Jeśli zleceniobiorca podlega temu ubezpieczeniu i spełni zwykle 90-dniowy okres wyczekiwania, może otrzymać zasiłek chorobowy z ZUS.
Osoba prowadząca działalność gospodarczą również może przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Bez tego ubezpieczenia samo e-ZLA nie daje prawa do zasiłku. Wypłata nie przysługuje także z samego faktu opłacania składek zdrowotnych.
| Forma ubezpieczenia lub zatrudnienia | Wymóg uzyskania świadczenia | Kto wypłaca świadczenie? |
|---|---|---|
| Umowa o pracę | Obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe i okres wyczekiwania | Pracodawca przez 33 albo 14 dni, potem ZUS lub płatnik zasiłków |
| Umowa zlecenie | Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i zwykle 90 dni wyczekiwania | ZUS albo płatnik zasiłków |
| Działalność gospodarcza | Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i opłacone składki | ZUS |
| Ubezpieczenie w KRUS | Warunki określone w przepisach rolniczego ubezpieczenia społecznego | KRUS |
Rolnik, małżonek rolnika lub domownik ubezpieczony w KRUS podlega odrębnym zasadom. Zasiłek chorobowy z KRUS nie jest odpowiednikiem świadczenia obliczanego według pensji pracowniczej. Wysokość i warunki wypłaty zależą od przepisów KRUS, dlatego dokumenty w takiej sytuacji kieruje się do tej instytucji, a nie do ZUS.
Kiedy świadczenie wynosi 100%?
Standardowa wysokość wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego to 80% podstawy wymiaru. W określonych sytuacjach przepisy przewidują 100% podstawy:
- gdy niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży
- gdy niezdolność jest skutkiem wypadku w drodze do pracy albo z pracy
- gdy pracownik poddaje się niezbędnym badaniom dla kandydata na dawcę komórek, tkanek lub narządów
- gdy pracownik poddaje się zabiegowi pobrania komórek, tkanek lub narządów
Wypadek przy pracy oraz choroba zawodowa mogą podlegać zasadom ubezpieczenia wypadkowego. Nie należy automatycznie stosować do nich reguł właściwych dla zwykłej choroby. W razie sporu o kwalifikację zdarzenia decydują dokumenty powypadkowe i ustalenia właściwej instytucji.
Co dzieje się po wystawieniu L4?
Elektroniczne zwolnienie e-ZLA trafia do systemu ZUS, a pracodawca uzyskuje do niego dostęp jako płatnik składek. Pracownik powinien jednak poinformować firmę o nieobecności zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakładzie pracy. Przy przejściu na zasiłek pracodawca przekazuje do ZUS dokumenty potrzebne do ustalenia prawa do świadczenia, w tym formularz Z-3 w przypadku pracownika.
- Lekarz wystawia e-ZLA, które zostaje przekazane elektronicznie do ZUS.
- Pracownik informuje pracodawcę o nieobecności zgodnie z regulaminem lub przyjętą procedurą.
- Pracodawca rozlicza wynagrodzenie chorobowe za pierwsze 33 albo 14 dni, jeśli pracownik ma do niego prawo.
- Po przekroczeniu limitu firma przekazuje wymagane dane do ZUS albo sama wypłaca zasiłek jako płatnik zasiłków.
- Status dokumentów i wypłaty można sprawdzić na swoim koncie PUE ZUS lub uzyskać w ZUS informację o brakujących dokumentach.
Zmiana z wynagrodzenia chorobowego na zasiłek następuje z mocy przepisów, bez składania przez pracownika osobnego wniosku o „przełączenie” świadczenia. Opóźnienie może jednak powstać, jeśli brakuje dokumentów, dane są niezgodne albo pracodawca nie przekazał wymaganych informacji.
Najprostsza zasada jest taka: etat oznacza wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy przez 33 albo 14 dni, a potem zasiłek chorobowy z ubezpieczenia społecznego. Przy zleceniu i działalności gospodarczej trzeba najpierw sprawdzić dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, a osoby ubezpieczone w KRUS rozliczają świadczenie w odrębnym systemie.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie dotyczącej prawa do świadczenia, dokumentów lub terminu wypłaty potwierdź informacje w ZUS, KRUS albo u pracodawcy.
